پایگاه خبری حیات ،برای آگاهی از فعالیت های مرکز تحقیقاتی ژنتیکی نور و دستاوردهای آن به سراغ دکتر «محمود تولایی» رئیس این مرکز و مجری و طراح تعیین هویت ژنتیکی شهدای گمنام رفته تا در این رابطه با وی گفت و گویی داشته باشد، که مشروح آن را در زیر می خوانید.
شاید کسی در مورد تحقیقات و دستاوردهای مرکز تحقیقات ژنتیکی نور چیز زیادی نشنیده باشد. پس از ترور سپهبد شهید قاسم سلیمانی و همرزمان ایشان، عموم مردم آگاهی چندانی از چند و چونِ این رویداد دلخراش و جنایت کارانه و میزان آسیب به پیکر این شهدا نداشتند اما مرکز تحقیقات ژنتیکی نور بود که به سرعت و کمتر از یک روز همه پیکرها را با آزمایشات دی.ان.ای شناسایی کرد.

نیازمند نمونه خون پدر یا مادر شهدا هستیم
«دکتر محمود تولایی» به عنوان رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور و سرپرست این تحقیقات می گوید: قصد ندارد، معنای فرهنگی شهید گمنام را خدشه دار کند اما به گفته وی؛ ما نمی توانیم بخاطر یک مفهوم فرهنگی، مادران و پدرانی را که بیش از 30 سال است چشم انتظار هستند چشم انتظارتر بگذاریم.
وی با اشاره به اهمیت شناسایی هویت شهدای گمنام و تأکید بر حمایت نهادهای ذیربط اظهار داشت: برای اینکه بتوانیم به این هدف برسیم، نیازمند نمونهی خون پدر یا مادر شهدای مفقود هستیم و این موضوع را در قالب طرحی برای اجرا در حاشیه طرح پایش سلامت ایثارگران، به بنیاد شهید و امور ایثارگران ارائه کردیم؛ هدف ما در این طرح، راه اندازی یک بانک اطلاعاتی از خانواده های دارای مفقودالاثر است و امیدواریم با همکاری بنیاد شهید و امور ایثارگران، این بانک اطلاعاتی تکمیل و احراز هویت شهدای گمنام تسریع شود.
وی با اشاره به سابقه تشییع وتدفین شهدای گمنام ادامه داد: در حدود سال 1368 که جنگ تمام شد، برای تفحص و یافتن پیکر شهدا، بلافاصله تصمیم گیری و اقدامات لازم، اجرایی شد. بسیاری از شهدایی که در این تفحص ها (چه در داخل خاک کشور و چه خارج از آن) پیدا شدند، به شهرهای مختلف، منتقل و با نام شهید گمنام دفن شدند. زمانی که کار مرکز ما در سال 1381 آغاز شد، بسیاری از شهدایی که تا سال1381 در تفحص های مختلف پیدا شده بودند، بصورت گمنام در سراسر کشور دفن شده بودند. ما فقط حدود چهار هزار شهید گمنام به همین شکل، تنها در بهشت زهرای تهران داریم.در طول فعالیت این پروژه تاکنون، از بقایای قریب به 4000 نفر از شهدا ، نمونه در اختیار این مرکز قرار گرفته است ولی تاکنون فقط برای 700-600 شهید بزرگوار، توانسته ایم انطباق ژنتیکی را شناسایی کنیم، دلیل آن هم این است که دسترسی به نمونه های خونی خانواده های آنها نداریم.

بدون اطلاعات تکمیلی از شهدای گمنام، نباید برای خانواده های آنها انتظار ایجاد کرد
رئیس مرکز تحقیقات ژنتیکی نور ادامه داد: طی سالهای متمادی تفحص ادامه دارد و بخشی از شهدا نیز با پلاک و اطلاعات کافی برای شناسایی بدست می آیند. از این بین تاکنون، حدود 4 هزار شهید، از شهدایی که  مورد تفحص قرار گرفته اند، در اختیار مرکز ژنتیک نور قرار گرفته و از این میان تقریبا هفتصد شهید شناسایی شده اند. 
ما شهدای گمنام را به سه بخش تقسیم می کنیم؛ اول شهدایی که قبل از شروع به کار این مرکز، دفن شده اند، دوم شهدایی که از آغاز کار مرکز تا به امروز پیدا شده اند و ما از آنها نمونه داریم و در نهایت شهدایی که از این تاریخ به بعد پیکرهایشان یافت می شود و باید اطلاعاتشان را بدست بیاوریم و از آنها نیز نمونه داشته باشیم؛ بنابراین، زمانی که ما نمی دانیم از خانواده ای که نمونه می گیریم، جزو کدام دسته از شهدای گمنام هستند، نمی توانیم برای خانواده ها هم توقع ایجاد کنیم، چرا که در اینصورت موظف به پاسخ گویی هستیم. اگر بدون اطلاعات تکمیلی از شهدای گمنام، بخواهیم برای خانواده های آنها انتظار ایجاد کنیم، اشتباه بزرگی کرده ایم. پیش از آنکه اطلاعات خودمان درباره شهدای گمنام تکمیل نشده باشد، حق ایجاد انتظار برای خانواده ها را نداریم. 
وی ضمن اشاره به دشواری های این مسیر تصریح کرد: هیچ گاه نمی توان ادعا کرد که این مرکز قادر به شناسایی همه شهدای گمنام است، چرا که از بسیاری از این بزرگواران، هیچ نشانی بر جای نمانده است. جنگ، مساله پیچیده ای است و در بسیاری از عملیات ها، همواره شهدایی بوده اند که پیکرشان از دست رفته است و در این موارد کاری نمی توان کرد، اما در عین حال، امروز ما ابزاری داریم که می توانیم از طریق آن، شهدایی را که حتی بخش کوچکی از پیکرشان به جای مانده را شناسایی کنیم، اما این مهم تنها زمانی امکان پذیر است که ما بتوانیم از خانواده های درجه اول این شهدا نمونه برداری کرده و یک بانک اطلاعاتی کامل در اختیار داشته باشیم.

استفاده از روش نمونه برداری DNA برای شناسایی شهدا
دکتر محمود تولایی در رابطه با ایده شکل گیری تعیین هویت شهدای گمنام گفت: من زمان وقوع حادثه یازدهم سپتامبر و حمله به برج های تجارت جهانی در آمریکا، در اروپا مشغول به تحصیل بودم. با پیگیری اخبار متوجه شدم که تعداد زیاد از افرادی که در این برج بودند، زیر آوارها مانده و پیکر هایشان زیر آن حجم عظیم مصالح ساختمانی، یا متلاشی شده و یا به قدری از بین رفته که هرگز قابل شناسایی نیست. با دقت در این مسائل، نظرم به روشی جلب شد که برای شناسایی این اجساد بکار می بردند و این همان روشی است که امروز ما برای تعیین هویت شهدای گمنام بکار می بریم، روشی که از آن با عنوان نمونه برداری DNA یاد می کنیم. در این روش تنها ذره ای از استخوان و هر بافت موجود از پیکر مورد نیاز، مثل بزاق دهان مانده بر روی ته یک سیگار یا بافت پوستی یا ناخن و چیز های دیگری که به یک فرد تعلق دارد، می تواند ما را به تعیین هویت یک فرد رهنمون کند. من با دیدن این روش شناسایی هویت، پس از بازگشت به ایران، آن را در غالب یک پروپوزال به ستاد کل نیرو های مسلح ارائه دادم و  در ادامه پیگیری های آن، از جمله اعتبار شرعی  موضوع  که با استفتاء از مقام رهبری انجام شد، به نتیجه ای که امروز می بینید، رسیدیم.

فرایند دشوار، زمان بر و نیازمند تکنولوژی به روز
محمود تولایی در ادامه با ذکر مشکلاتی که پیش روی فعالیت هایش قرار داشته، اظهار داشت: تحصیلات من مرتبط با علوم ژنتیکی بود اما هرگز با چنین نمونه هایی که بخواهم از یک بافت سخت مثل استخوان، DNA را استخراج و روی آن مطالعه کنم، برخورد نکرده بودم.در گذشته، مطالعه بر روی DNA هایی بود که از خون استخراج می شد اما اکنون در این مرکز، کار ما در رابطه با احراز هویت شهدای گمنام با بررسی روی یک بافت سخت مثل استخوان است که ممکن است در جاهایی سوختگی و ترکیب نیز داشته باشد. این یک فرایند دشوار، بسیار تخصصی، زمان بر و نیازمند صبر و شکیبایی و در عین حال پر هزینه و نیازمند تکنولوژی به روز است، مثلاً زمانی که با نمونه ای از یک استخوان مواجه هستیم باید بدانیم که چطور آن را آسیاب کنیم که آسیبی به DNA  وارد نشود، بعد از آن چطور فسفر،کلسیم و مواد آلی را از آن جدا کنیم که در نهایت به «اسید نوکلوئیک» برسیم. از آغاز تاسیس این مرکز تا به امروز، گام به گام مطالعات و تحقیقات ما توسعه پیدا کرده است، با دانشجوهای کارشناسی ارشد، دکترا و سایر کارشناسان این حوزه کارهای مطالعاتی انجام داده ایم، در هر مرحله و هر فاز بخش هایی از مسائل پیچیده حل شده است .امروز دیگر مرکز تحقیقاتی ما به مرحله ای رسیده است که در کمترین زمان می تواند به شناسایی و تعیین هویت شهدا دست پیدا کند.

تعیین هویت شهدای مدافعین حرم
این متخصص حوزه ژنتیک با اشاره به نمونه برداری های جدید و تعیین هویت شهدای مدافعین حرم گفت: در مورد شهدای مدافع حرم در آن جاهایی که حتی بخشی از بافت شهدا وجود داشت، کار ما را آسان تر می کرد، اما برای دقت بیشتر ما به دنبال هر سرنخی می گردیم، از بافت و استخوان گرفته تا یک تار مو، اندکی بزاق، ناخن یا هر چیز دیگری که می تواند به کار کشف DNA بیاید.
دکتر تولایی در پایان با اشاره به دشواری های تهیه ابزار و وسایل تکنولوژیک برای توسعه این تحقیقات در شرایط تحریم افزود: برخی از وسایل مورد نیاز مثل «کیت ها» و مواد مصرفی، داخلی سازی شده و نیازمندی ما به کشور های خارجی کاهش یافته است اما در مورد برخی از ماشین آلات تخصصی تر، مجبور بودیم که با تحمل انواع سختی ها آنها را وارد کنیم تا کار متوقف نشود و امروز بعد از گذشت تقریبا یک دهه از تأسیس مرکز، با تکمیل کادر فنی، کارشناسان و متخصصین و توسعه فناوری ها و ابزار آلات در نقطه بسیار خوبی ایستاده ایم.